Kanonen und Glocken

Email-Austausch mit Reza Haeri

(farsi siehe unten)

Lieber Reza,
Letzte Woche, als du meiner Wand die Bilder von einer Kanone und einer Glocke sahst, hast du gesagt: es ist interessant, daß beide in sich eine Kugel tragen und ihre Beziehung ist auch bemerkenswert, die eine gehört zur Kirche, die andere zum Militär.

Die Kanone und die Glocke auf meinen Bildern sind im 18.Jahrhundert in der Stadt Kassel in Deutschland hergestellt worden von einer Firma namens Henschel. Ich schicke dir die Bilder nochmal mit.

Ich bezweifle, daß schon damals Kanonen in den Iran exportierten wurden, aber vielleicht später. In den dreissiger Jahren des zwanzigsten Jahrhunderts, als deutsche Ingenieure die iranische Eisenbahn bauten, schickte Henschel 16 Lokomotiven in den Iran. Ich habe ein Bild einer dieser Lokomotiven gefunden. Aber das ist eine andere Geschichte.

Mich würde interessieren woran du dachtest als du meintest, Glocken und Kanonen stehen in einer interessanten Beziehung. Welche Geschichten gibt es zu Glocken im Iran?

Liebe Grüsse
Natascha

Liebe Natascha,
Die Fotos von Glocke und Kanone haben mich in die Zeit meiner Kindheit im christlichen Viertel der Stadt Teheran zurückversetzt. Der Klang der Kirchturmglocken war ein vertrautes Geräusch. Und das neue Jahr wurde bei uns mit einem Kanonenschuß eingeläutet. Aber ehrlich gesagt hatte ich bis zu dem Zeitpunkt weder je eine Kirchenglocke gesehen noch eine Kanone.
Der Krieg zwischen dem Iran und Irak hatte gerade begonnen und die meisten meiner Freunde waren dabei das Land zu verlassen.
Es gab ein armenisches Mädchens aus der Nachbarschaft. Sie war diejenige die mir das erste Mal die Kirchturmglocken unseres Viertels zeigte. Der Fund der Klangquelle war eine große Entdeckung. Ab da schaute ich den Glockenturm unsres Viertels in Erinnerung an sie an.
Als die ersten Luftangriffe gegen die Stadt geflogen wurden läuteten die Kirchturmglocken unseres Viertels mehrere Male in Ankündigung der Gefahr, um dann für Jahre stumm zu bleiben. Niemand wusste was in solchen Situationen zu tun ist. Meine Mutter wollte in der Kirche an der Straßenecke Zuflucht suchen, denn sie glaubte, daß die Irakischen Piloten den Kirchturm sicher sehen und dort nicht bombardieren würden. Ihr simples Argument war: Der Irak hat seine Flugzeuge von Europa gekauft, deshalb werden sie Kirchen sicher nicht bombardieren. Ein zweifelhaftes Argument was die Bombardierung unseres Viertels durch einen Irakischen Piloten mit modernen Flugzeugen nicht verhindern konnte.

Jahre später als ich die Türme des Worldtradecenter fallen sah, fielen mir diese Worte der ersten Bombennacht in Teheran wieder ein.

Um die erste echte Kanone zu sehen, mußte ich bis zum Wehrdienst warten. Aber gleichzeitig habe ich merkwürdige Kanonen im Iranischen Fernsehen erleben dürfen. Das Fernsehen des revolutionären Iran strahlte zu Neujahr klassiche Stummfilm-Komödien und Filme aus den Anfängen des Kinos aus. Es war als würden sie zu jedem Jahresbeginn die Geschichte des Kinos von null mit einer Wiederholung beginnen. Eine riesige Kanonenkugel verfolgte Chaplin. Harold Lloyd fand sich inmitten der Mexikanischen Revolution mit einem Riesen–verwirrt und verwahrlos–an dem ein Kanonenrohr hing. Als es prenzlig wurde bückte sich der Riese und schoß die Kanone ab

Eine Kanone war auf den Eisenbahnschienen in Richtung Zug hinter Buster Keaton her und es bestand die Gefahr, daß sie den Zug jeden Moment zum explodieren bringen würde. Am interessantesten war die Idee im Film Die Reise zum Mond von Georges Méliès. Sie benutzten eine Kanone um zum Mond zu kommen. Mich beschäftigen diese Stummfilme immer noch.

Jahre später, entdeckte ich unter den Fotografien aus der Qajar Zeit ein Bild, das einen Verurteilten in Erwartung der Vollstreckung seines Todesurteils zeigt. Man hatte ihn vor die Mündung einer Kanone gebunden.

Es war, als wäre dieses Bild auch den Stummfilmen entsprungen. Aber vor der Kanone befand sich in diesem Fall weder Chaplin noch Buster Keaton und es war auch keine Reise zum Mond zu erwarten. Es war ein Mensch der höchstwarscheinlich wegen Abfall vom Glauben hingerichtet wurde.
Die Bilder und Nachrichten die man im Fernsehn sieht, erinnern mich häufig an die Filme Lloyds, Keatons und Chaplins, aber eben ohne zum Lachen zu sein.

Noch eindrücklicher steht mir die Szene vor Augen in der eine Frau plötzlich von einem Glockenturm fällt und ein Mann vor Angst erstarrt dieser Szene zusieht. Sein Vertigo war behandelt worden und der Schwindel war weg. Die Kirchenglocke hinter seinem Kopf läutet. Oder als genau im Moment der Hinrichtung Quasimodo am Seil der Glocke von Notre Dame Esmeralda vom Platz der Hinrichtung rettet. Dieselbe Glocke die später während der Französischen Revolution geschmolzen wurde um daraus Kanonenkugeln herzustellen.

Und schließlich die Touristen die auf dem Kremlin Platz in Moskau Fotos von den Kanonen und Glocken des Zaren machen.

Liebe Natascha, ich weiss nicht in welchem Bezug diese Bilder zueinander stehen, unanhängig davon welche Geschichte und Zeugnisse hinter jedem stehen. Kanonen und Glocken erscheinen sich gegenseitig im Traum und aus ihrem Inneren kann man die Resonanzen des jeweilig anderen hören.

in Freundschaft,

Reza

سلام رضای عزیز،

هفته پیش که روی دیوار اتاق من عکس توپ و ناقوس را دیدی گفتی‌: چه جالب،  داخل هر دو گلوله است. رابطشون هم جالبه. یکی‌ مال کلیسا ست یکی‌ مال ارتش .

توپ و ناقوس در عکس های من محصول شرکتی به نام هنشل شهر کاسل آلمان از قرن هیجدهم است. عکس‌ها را برایت یک بار دیگر می‌‌فرستم.بعید می‌دانم که آن زمان این توپ ها  به ایران صادر شده باشند ولی‌ بعدها شاید ،شاید در دهه سی‌ قرن بیستم وقتی که مهندس‌های آلمانی‌ راه آهن ایران را می ساختند. عکس یکی‌ از این قطارها را پیدا کردم. ولی‌ این داستان دیگری ست. دوست دارم بدانم منظورت ازاینکه که گفتی رابطه توپ و ناقوس درارتباط جالبی با هم  قراردارند چه بود؟ ناقوس در ایران چه داستانی دارد؟
ارادتمند

ناتاشا

ناتاشای عزیز 

 عکس ناقوس و توپهای روی دیوار اتاقت مرا به دوران کودکی در شهر تهران پرتاب کرد به جایی در محله مسیحی نشین شهر که به صدای هر از گاه ناقوس کلیسا عادت داشتیم. و  جشن سال نو ایرانی را به هنگام شنیدن صدای شلیک توپ آغاز می کردیم. اما راستش هیچ وقت در زندگیم نه ناقوس کلیسا را دیده بودم و نه توپ جنگی را.جنگ بین ایران و عراق تازه شروع شده بود و اکثر دوستان و آشنایان ما در حال مهاجرت به خارج از ایران بودند.از جمله دختری ارمنی که با خانواده اش در همسایگی ما زندگی می کردند. او به من اولین بار ناقوس کلیسای محله را نشان داد. کشف منبع صدا کشف بزرگی بود. از آن پس به یاد او به بالای برج ناقوس کلیسای محله نگاه می کردم. در زمانی که اولین حمله هوایی به شهر شد ناقوس کلیسای محله به علامت اعلام خطر چند بار نواخت و پس از آن سالها خاموش ماند. هیچکس نمی دانست در این جور مواقع چکار باید کرد. مادرم می خواست به کلیسای  سر خیابان پناه ببریم اعتقاد داشت خلبان هواپیما برج کلیسا را حتمن می بیند و آن جا را بمباران نمی کند. با استدلال ساده ای میگفت : عراق این هواپیما ها را از اروپا می خرد پس آنها کلیسارا بمباران نخواهند کرد. استدلالی  که بعید بود مانع بمباران محله ما توسط خلبانی عراقی با هواپیمای فوق مدرنش می شد. سالها بعد که فروریختن برج های تجارت جهانی را دیدم یاد حرفهای اولین شب بمباران تهران کردم.


برای دیدن یک توپ واقعی تا زمان سربازی باید صبر می کردم. اما درهمان ایام در تلویزیون ایران توپ های عجیبی را کشف کردم.تلویزیون انقلابی ایران شبهای سال نو فیلم های کمدی - صامت و فیلمهای اولیه تاریخ سینما را پخش می کرد مثل اینکه تاریخ سینما را با شروع هر سال از صفر دوباره شروع می کردند.  گلوله توپی عظیمی به دنبال چاپلین می کرد. هارولد لوید با یک غول بی شاخ ودم  که  از او لوله توپی را آویزان کرده بود در وسط انقلاب مکزیک سرگردان می چرخید .به وقت لزوم آن غول خم می شد و توپ شلیک می کرد. توپ آماده و پهنی روی ریل راه آهن به سمت قطار باستر کیتون نشانه رفته بود و هر لحظه ممکن بود قطار را منفجر کند.  از همه جالب تر  ایده توپی بود که در فیلم سفر به ماه ؛ ژرژ مه لیس ؛از آن برای رفتن به ماه استفاده کردند. هنوزم شیفته این فیلمهای صامت هستم.  


سالها بعد در عکس های تاریخی مربوط به دوره قاجار به عکسی بر خوردم که محکومی منتظر اعدام را نشان می داد. او را به جلوی دهانه توپ بسته بودند.انگار این عکس از همان فیلمهای صامت آمده بود. اما در جلوی توپ این بار نه چاپلین بود نه باستر کیتون و نه سفری به ماه قرار بود انجام بگیرد.آدمی بود که احتمالن به علت ارتداد او را اعدام می کردند.گاه تصاویر و اخبار مکرر تلویزیون برایم تداعی  همان فیلمهای هارولد لوید - کیتون و چاپلین  را دارند. البته بی هیچ خنده ای.
بیشتر از این  صحنه ای را تصور می کنم که ناگهان زنی از بالای برج ناقوس پرت میشود و مرد و حشت زده به این صحنه نگاه می کند. حالا دیگر ترس از ارتفاع او درمان شده و دیگر سرگیجه ای ندارد. ناقوس پشت سر او در حال نواختن است.یا درست در لحظه اعدام کازیمودو با طناب های ناقوس نتردام  اسمرالدا را از میدان اعدام نجات می دهد . همان ناقوسی که بعد ها در انقلاب فرانسه ذوب شد تا گلوله توپ از آن بسازند.و در آخر توریست هایی که در میدان کرملین مسکو عکسهایی از توپ و ناقوس تزار می گیرند.
ناتاشای عزیز نمی دانم این تصاویر چه ارتباطی با یکدیگر دارند امافارغ از اینکه چه تاریخ ها  داستان ها  و اراده هایی  پشت سر هر کدام  قرار دارد.توپ ها و ناقوس ها رویای یکدیگرند از لوله هر کدام می شود طنین صدای آن دیگری را بوضوح شنید.
دوست دار تو رضا